تهران و باکو؛ ضرورت بازتعریف یک رابطه همسایگی
بیانیه ۲۰۲۵ شورای همکاری خلیج فارس؛ تغییر پارادایم امنیتی یا تاکتیک فشاری جدید؟
اکثریت جهانی و آسهآن: همگرایی مفهومی یا تنش؟
هند و روسیه در جهان متحول
دورنمای شکلگیری آسیای مرکزی بزرگ با ادغام آذربایجان
چه انتظاری از سفر ولادیمیر پوتین به هند باید داشت؟
ادغام جمهوری آذربایجان در آسیای مرکزی فرایندی است که علیرغم وجود محرکهها و انگیزههای گوناگون، با چالشها و برداشتهای متعددی روبروست. این فرصتها و چالشها متأثر از روندهای درونمنطقهای، میانمنطقهای و بینالمللی بوده و در چند سطح قابل بررسی است.
اقتصادهای ایران، جمهوری آذربایجان و روسیه تکمیلکننده یکدیگر نیستند و روابط اقتصادی که انتظار داریم نمیتواند شکل بگیرد؛ زیرا ظرفیت آن وجود ندارد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا در واکنش به حمله یک مرد مصری به اجتماع یهودیان در کلرادو، با صدور یک فرمان اجرایی در 5 ژوئن 2025/ 15 خرداد 1404، سفر اتباع ۱۲ کشور به خاک این کشور را ممنوع کرد و نیز محدودیت هایی را برای 7 کشور وضع نمود. بدین ترتیب، در حالی که نامی از مصر در این فهرست مشاهده نمی شود، ترامپ سیاست «ممنوعیت سفر» دوره نخست ریاستجمهوریاش را احیا کرده است. در این میان، ترکمنستان تنها کشور آسیای مرکزی است که در فهرست 7 کشوری قرار گرفته است که شهروندانش برای سفر به ایالات متحده با محدودیت هایی مواجه شده اند. چرایی این تصمیم و ابعاد آن در این یادداشت تحلیلی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است.
محمود شوری، کارشناس مسائل روسیه، در گفتوگو با «انتخاب» تحلیل کرد:
فرض سوم – همکاری پنهان و اعلامنشده بین باکو و تل آویو
تاجیکستان تنها کشوری در آسیای مرکزی بود که علاوه بر محکومیت شدید حمله اسرائیل، حمله آمریکا به ایران را نیز در بیانیه دوم خود محکوم کرد.
در حال حاضر زبان فارسی از جایگاه تاریخی خود فاصله گرفته و این امر به حدی جدی است که علیرغم برخی اتفاقها مانند فعالیت رایزنی فرهنگی و برخی موسسات و بنیادها، هنوز راهحل اساسی و تغییراتی واضح در این امر حاصل نشده است. برای جلوگیری از کمرنگتر شدن فارسی، لازم است اقدامهای عملی مانند بازگرداندن آن به نظام آموزشی، حمایت از کرسیهای دانشگاهی و تقویت رسانههای فارسیزبان و امثال آن انجام شود.
پیوندهای فرهنگی ایران با تاجیکهای آسیای مرکزی، با توجه به زمینههای مشترک تاریخی، زبانی و تمدنی، پتانسیل تبدیلشدن به ابزاری مؤثر در راستای تأمین امنیت منطقهای و منافع راهبردی ایران را دارد، اما این مسیر با فرصتها و چالشهایی نیز همراه است. از یک سو، این اشتراکها میتوانند زمینهساز همکاریهای فرهنگی، مقابله با افراطگرایی، و توسعۀ روابط پایدار میان ملتها شوند و ایران را قادر سازند تا از طریق قدرت نرم، نفوذ فرهنگیاش را در قلب آسیای مرکزی تعمیق بخشد. از سوی دیگر، چالشهایی مانند حساسیتهای ژئوپلیتیکی قدرتهای منطقهای، رقابت بازیگران رقیب و واکنشهای محتاطانه یا منفی دولتهای سکولار آسیای مرکزی میتوانند این مسیر را دشوار کنند.
علیرغم نگاه عملگرایانۀ اروپا و آسیای مرکزی به توسعۀ مشارکت راهبردی، چالشهای زیادی پیشروی این توسعۀ روابط وجود دارد. مهمترین چالش اروپا در سطح ساختاری برای تحقق این بازیگری دسترسی ژئواکونومیکی است. چالش دیگر برای آسیای مرکزی رویکردهای ایدئولوژیک اروپا است. موضوع دیگری که در این زمینه قابل ذکر است عدم اشاره به مکانیزمهای اجرایی برای سنجش عملگرایی اروپا است.